Potyczka 1 - Leć i nie wracaj

Jeżeli ktoś interesuje się sportem, to przypuszczam że wie, iż ta dziedzina życia to nie tylko suche fakty które bardzo łatwo odnotować. Bramka: ten i ten, faul: ten i ten, zmiana: ten za tego. Sport to w dużej mierze również, coś co najbardziej podoba się ludziom - emocje. Umiejętne zawarcie takiego emocjonalnego ładunku w tekście, spotyka się z bardzo pozytywnym odbiorem u czytelników. O wiele lepiej się czyta tekst w którym ktoś - oberwał po wątrobie, wskoczył do składu, wyleciał z boiska, niż - otrzymał cios w tułów, od niedawna gra w drużynie, zszedł z boiska za faule.

Mnie na przykład, jako czytelnikowi, bardzo się podoba ten zwrot wylecieć za faule. Zejść za faule, albo zostać wykluczonym w konsekwencji pięciu odgwizdanych fauli pewnie bardziej podobałoby się koszykarce, bo to przykłady bardziej książkowe, rodem z protokołu, traktujące zawodniczkę neutralnie. Nie oddaje to jednak tego dramatyzmu z jakim musi się zmierzyć zawodnik schodzący z boiska, który wie że osłabia swoją drużynę i daje swoim wykluczeniem satysfakcję rywalom i ich kibicom. Wylecieć jest jak bardziej na miejscu, bo co wylatuje już raczej nie wraca. W Stanach Zjednoczonych na meczach NBA nawet śpiewa się takiemu komuś: Hit the road Jack, and don't you come back/ No more, no more, no more, no more. (Idź w drogę Jacuś i nie waż się wrócić, nigdy więcej, nigdy, nigdy, nigdy)

Oczywiste jest, że nie można rozumieć języka relacji sportowej dosłownie. Ani obrońca, który dobrze czyści - nie jest sprzątaczką, ani sprinter który jest w formie nie jest ciastem, ani napastnik stojący na spalonym nie drepcze po pogorzelisku, ani koszykarka która wylatuje na faule nie jest ptakiem. Polszczyzna pełna frazeologizmów i zjawisk językowych z potencjałem dwuznaczności. Czemu by tego nie wykorzystać i podać inteligentnemu czytelnikowi?

Dlatego właśnie można, a nawet trzeba używać czasem niecodziennych sformułowań pisząc relację z meczu. Dzięki temu czytelnik nie umrze z nudów i łatwiej będzie potrafił sobie uzmysłowić co się w trakcie opisywanego wydarzenia działo. Jest tylko jedna uwaga - odbiorca musi takie komunikaty rozumieć. Pamiętam jak dawno temu w komentarzu do gry Pro Evolution Soccer 6 Mateusz Borek zawsze mówił: Bramkarz nie zasypiał gruszek w popiele! i nikt z grających w tę grę razem ze mną 12-19 latków, nie wiedział o co chodzi. Frazeologizm ten nawiązywał do starszej polszczyzny, gdy suszyło się w popiele gruszki do jedzenia, ale trzeba było to robić uważnie i nie zapomnieć o nich (zasypiać czyli dawniej przeoczyć coś), bo przez nieuwagę zamiast smacznej suszonej gruszki z popiołu można było wyjąć zwęglony kamyk. Dziś już nikt nie suszy gruszeki, frazeologizmu tego się nie używa i nikt nie rozumie o co w nim chodzi - do tego we wspomnianej grze niefortunnie tego zwrotu użyto w kontekście opisu zachowania bramkarza który nie zwleka z interwencją. Dopóki to nie będzie mało znane zasypianie gruszek w popiele, tylko coś bardziej zrozumiałego, typu: wychodzenie sam na sam i wylecenie za faule - to wszystko jest tak jak trzeba.

Wracając do sytuacji, trudno mieć tu jakiekolwiek zastrzeżenia do tego biednego dziennikarza. Polszczyzna ma wiele odmian, styl relacji sportowych jest jedną z nich. Pokuszę się o nieprecyzyjny opis, że jest coś pośredniego pomiędzy jakimś dokumentem sądowym, a mową potoczną, z dodatkiem językowych smaczków dodających ekspresji. Koszykarce współczujemy, że mecz nie ułożył się po jej myśli. W tej sytuacji powinna jednak powstrzymać się od takich uwag - czytając tekst z dystansem, wyrozumiałością, okiem neutralnego czytelnika.

Lepiej będzie dla wszystkich, jeśli zawodniczki zostaną przy graniu, dziennikarze przy pisaniu, a czytelnicy niech zachwycają się tekstem który im się podoba.

Dziennikarz - koszykarka 1:0